Instytut Nauk Molekularnych (IMS) poinformował 24 sierpnia, że maszyna zespołu prof. Kenjiego Ohmoriego działa. Najważniejsze słowo w tym komunikacie to nie „kwantowy”, tylko „pełnostosowy”. Shunkai spina wszystkie warstwy potrzebne, żeby zamienić polecenie użytkownika w sygnały sterujące urządzeniem i oddać wynik obliczenia. Liczba kubitów mówi tu o etapie, nie o osiągnięciu. Ciekawe są dwie inne rzeczy: kto dostarczył którą warstwę stosu i jaka data stoi na końcu harmonogramu.

Od kliknięcia użytkownika do fluorescencji atomu

Pełny stos to w opisie IMS system, który scala warstwy zamieniające wejście użytkownika w sygnały sterujące urządzeniem i z powrotem w wynik. Jako przykłady komunikat podaje komputer osobisty i superkomputer. To celowe zestawienie: większość doniesień z laboratoriów kwantowych dotyczy pojedynczej operacji albo samego układu, nie maszyny, na której da się uruchomić program od początku do końca.

Atomy trzymane są w tablicy „pęsetami optycznymi”, czyli wiązką lasera zogniskowaną obiektywem. Bramki wykonuje się, oświetlając je mikrofalami albo światłem lasera. Wynik odczytuje kamera, rejestrując fluorescencję każdego atomu z osobna. Żaden z tych elementów nie wymaga chłodziarki rozcieńczalnikowej. Neutralne atomy pracują w temperaturze pokojowej.

Atomy można też przesuwać w trakcie obliczeń. IMS wymienia to jako główną przewagę modalności: splątanie między dowolnymi dwoma kubitami zamiast wyłącznie sąsiadującymi, układ tablicy dopasowywany pod konkretny algorytm i stosunkowo tanie dokładanie kolejnych atomów. W nadprzewodnikach topologia połączeń jest wytrawiona w chipie. Tutaj jest programowalna.

Ruchomy kubit ma jeszcze jedną konsekwencję, mniej oczywistą niż elastyczna topologia. Korekcja błędów wymaga przenoszenia informacji między kubitami danych a kubitami pomocniczymi. Na platformie z połączeniami zaszytymi w krzemie robi się to łańcuchem operacji. Zespół z Caltechu pokazał, że atomy da się przesunąć o setki mikrometrów bez utraty superpozycji, i wskazał to jako przewagę nad układami z twardo okablowaną siatką. Shunkai stawia na ten sam mechanizm.

Procesor przyjechał z Kolorado

Warstwę programową dostarczyło Hitachi. Warstwę procesora kwantowego, czyli QPU, dostarczył amerykański Infleqtion. IMS odpowiadał za integrację całości. „Pierwszy japoński pełnostosowy” opisuje więc złożenie systemu, nie pochodzenie każdego jego elementu.

To nie zarzut, tylko wzór. 23 czerwca 2025 IBM i RIKEN uruchomiły w Kobe pierwszy IBM Quantum System Two poza Stanami, ze 156-kubitowym procesorem Heron spiętym z superkomputerem Fugaku. Znowu obcy sprzęt, japońska integracja, japońskie oprogramowanie systemowe. Ocena autorska: Japonia nie wybiera modalności, tylko kupuje portfel i buduje kompetencję w warstwie, która to wszystko łączy. Nadprzewodniki przez IBM, neutralne atomy przez Infleqtion, stos u siebie.

W komunikacie jest jeszcze jedno zdanie, które depesze zwykle skracają: planowana jest współpraca ze spółką Yaqumo, której prof. Ohmori jest założycielem i doradcą zarządu, w zakresie wdrożenia i rozwoju maszyny. Powiązanie ujawnia samo IMS. Nie ma powodu tego wycinać.

Data, która coś znaczy, to marzec 2031

Druga faza projektu Ohmoriego w programie Moonshot ruszyła w kwietniu 2026. Cel na jej koniec, marzec 2031: 10 tysięcy kubitów fizycznych, wykrywanie i korekcja błędów, dostęp dla użytkowników zewnętrznych. To dwustukrotność dzisiejszej skali i dwudziestokrotność etapu pośredniego. Do terminu zostało 55 miesięcy.

Kontekst instytucjonalny jest tu częścią sprawy: Moonshot prowadzą japońskie Biuro Gabinetu i agencja JST, a Shunkai powstał w ramach celu 6, opisanego jako budowa odpornego na błędy uniwersalnego komputera kwantowego. Sam projekt Ohmoriego dotyczy wielkoskalowego i wysokokoherentnego komputera odpornego na błędy, opartego na dynamicznych tablicach atomów. Harmonogram jest więc państwowy, nie korporacyjny, i to zmienia charakter ryzyka: nie zniknie z powodu jednej rundy finansowania, ale też nie przyspieszy pod presją rynku.

Sam etap pośredni, około 500 kubitów, nie ma w komunikacie żadnej daty. Jest zapowiedziany, nie zaplanowany. To pierwsza rzecz, która pęknie, jeśli coś ma pęknąć.

Tu wraca kontrargument: pięćdziesiąt kubitów niczego sensownego nie policzy. IMS tego nie ukrywa. Maszyna ma zostać częściowo otwarta dla użytkowników zewnętrznych po to, żeby rozwijać aplikacje oraz demonstrować i poprawiać korekcję błędów. To warsztat, nie benchmark. I dlatego porównanie z Caltechem wypada tak, jak wypada: tamten zespół pokazał 6100 atomów, koherencję rzędu 13 sekund i dokładność 99,98 procent na pojedynczym kubicie, ale splątanie tablicy zapowiedział dopiero jako następny krok. Tablica atomów to jeszcze nie komputer.

Co rozstrzygnie, czy ten stos był dobrą inwestycją

Trzy rzeczy. Czy przy skoku do 500 kubitów pojawi się data. Na jakich warunkach naprawdę otworzy się dostęp zewnętrzny, bo „częściowo” to w komunikatach prasowych bardzo szeroki zakres. I czy Shunkai zostanie spięty ze współdzielonym superkomputerem IMS w hybrydowe centrum kwantowo-GPU, o czym Ohmori mówi jako o oczekiwaniu, nie o zaplanowanym etapie.

W tym wyścigu najszybciej odpada się nie przez brak kubitów, tylko przez sprzęt, którego nikt nie umie zaprogramować. Japonia zaczęła od drugiego końca. Czy atomy nadążą, dowiemy się najwcześniej w 2031.